भोजपुर /  वर्षभरि सुनसानजस्तै देखिने गाउँका आँगनमा दसैँ नजिकिएसँगै चहलपहल बढ्न थालेको छ । रोजगारी, अध्ययन र विभिन्न कामका सिलसिलामा गाउँ छाडेर सहर तथा विदेश पुगेका आफन्त घर फर्किन थालेपछि भोजपुरका गाउँबस्तीमा दसैँको रौनक छाएको हो । लामो समयपछि परिवारका सदस्य एकै ठाउँमा भेला हुँदा घरआँगनमा खुसीसँगै आत्मीयता पनि फर्किएको छ ।

घटस्थापनासँगै सुरु भएको दसैँको उल्लास गाउँघरका बाटाघाटा, घरका आँगन र मठमन्दिरसम्म फैलिएको छ । कतै घर लिपपोत र सरसफाइ भइरहेको छ, कतै पिङ हाल्ने तयारी चलिरहेको छ । कतै मान्यजनबाट टीका र जमरा ग्रहण गर्ने दिनको प्रतीक्षा छ भने कतै वर्षौँपछि भेटिएका आफन्तबीच पुराना सम्झना साटासाट भइरहेका छन् । दसैँले गाउँमा केवल चाडपर्वको उत्साह मात्र ल्याएको छैन, टाढिएका मनलाई नजिक ल्याउने अवसरसमेत दिएको छ ।

भोजपुरको ग्रामीण समाजमा दसैँ धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परासँगै पारिवारिक मिलनको पर्वका रूपमा स्थापित छ । वर्षभरि खेतीपाती, रोजगारी र घरायसी जिम्मेवारीमा व्यस्त रहने मानिसका लागि दसैँ आफन्तसँग समय बिताउने, सुखदुःख बाँड्ने र सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउने अवसर हो । विशेषगरी रोजगारीका लागि जिल्ला बाहिर तथा विदेशमा रहेका र अध्ययनका लागि सहर पुगेका युवा घर फर्किन थालेपछि गाउँमा चहलपहल बढेको छ ।

आमचोक गाउँपालिका–१ का डम्बरबहादुर कार्कीका अनुसार दसैँ गाउँघरको आत्मीयता, पारिवारिक भेटघाट र पुराना संस्कार सम्झाउने महत्वपूर्ण अवसर हो । ृयहाँ उहाँको वास्तविक भनाइ राख्ने—उदाहरणका लागि, गाउँमा दसैँको महत्व, परिवारको भेटघाट र नयाँ पुस्ताले संस्कृति जोगाउनुपर्ने विषयमा उहाँले व्यक्त गर्नुभएको विचार ।े उहाँको भनाइले गाउँघरमा दसैँ केवल रमाइलो गर्ने पर्व नभई पारिवारिक सम्बन्ध र सामाजिक सद्भावलाई निरन्तरता दिने अवसरका रूपमा रहेको पक्षलाई उजागर गर्न सक्छ ।

घरआँगनदेखि मठमन्दिरसम्म चाडपर्वको चहलपहल

दसैँको आगमनसँगै गाउँघरमा सरसफाइ र घर सजाउने कामले तीव्रता पाएको छ । घर लिपपोत गर्ने, आँगन सफा गर्ने, बाटाघाटा मर्मत गर्ने तथा पूजाआजाका लागि आवश्यक सामग्री जुटाउने काममा परिवारका सदस्य व्यस्त छन् । ग्रामीण क्षेत्रमा घरको सरसफाइ र तयारीलाई दसैँको स्वागतका रूपमा लिने परम्परा अझै कायम छ ।

गाउँका बालबालिकादेखि युवासम्ममा पनि दसैँको उत्साह देखिन थालेको छ । कतै पिङ हाल्ने तयारी छ भने कतै साथीभाइसँग भेटघाट र खेलकुदका कार्यक्रमको चर्चा भइरहेको छ । दसैँका अवसरमा आयोजना हुने विभिन्न खेलकुद तथा मनोरञ्जनात्मक गतिविधिले गाउँमा सामूहिक सहभागिता बढाउने गरेको छ । यस्ता गतिविधिले चाडपर्वलाई रमाइलो बनाउनुका साथै गाउँलेबीचको सम्बन्धलाई पनि प्रगाढ बनाउँछन् ।

जिल्लाका विभिन्न शक्तिपीठ तथा धार्मिकस्थलमा पूजाआजा गर्ने परम्पराले पनि दसैँको धार्मिक महत्वलाई जीवन्त राखेको छ । मान्यजनबाट टीका तथा जमरा ग्रहण गर्ने, आशीर्वाद लिने र परिवारका सदस्यसँग बसेर मीठोमसिनो खाने चलनले पुस्तौँदेखि चल्दै आएको सांस्कृतिक निरन्तरतालाई प्रतिबिम्बित गर्छ ।

बजाररमा बढ्यो चहलपहल, किसानलाई बिक्रीको अवसर

दसैँ नजिकिएसँगै भोजपुरका मुख्य बजारमा किनमेल गर्नेको आवागमन बढेको छ । सदरमुकाम भोजपुर बजार, दिङ्ला, घोडेटार र प्याउलीलगायतका बजारमा खाद्यान्न, लत्ताकपडा, जुत्ताचप्पल, फलफूल तथा पूजासामग्री किन्ने ग्राहकको चहलपहल बढेको हो ।

चाडपर्व लक्षित व्यापारिक गतिविधि बढ्दा स्थानीय व्यवसायीलाई कारोबार विस्तार गर्ने अवसर मिलेको छ । गाउँबाट बजार झर्ने र बजारबाट आवश्यक सामग्री किनेर फर्किने मानिसको आवागमनले दसैँको चहलपहललाई थप बढाएको छ ।

दसैँले स्थानीय कृषि उपजको बजारीकरणमा पनि योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ । गाउँघरमा उत्पादन गरिएका खसीबोका, कुखुरा, तरकारी तथा फलफूलको माग बढ्दा किसानले आफ्ना उत्पादन बिक्री गर्ने अवसर पाउँछन् । टेम्केमैयुङ गाउँपालिका–५ का स्थानीय किसान देवबहादुर विष्टका अनुसार चाडपर्वका बेला स्थानीय उत्पादनको माग बढ्दा किसानको आम्दानीमा सहयोग पुग्ने गरेको छ ।

यसरी दसैँ धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मात्र सीमित नरही ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने अवसरसमेत बनेको छ । स्थानीय उत्पादनको खपत बढ्दा किसान, पशुपालक र साना व्यवसायीलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्न सक्छ ।

बदलिँदो जीवनशैली र हराउँदै गएका मौलिक चलन

समयसँगै दसैँ मनाउने शैलीमा परिवर्तन आउन थालेको छ । रोजगारी र अध्ययनका लागि युवा पुस्ता गाउँबाहिर जाने क्रम बढेसँगै कतिपय परम्परागत गतिविधिमा सहभागिता घट्ने चुनौती देखिएको छ । आधुनिक जीवनशैली, प्रविधिको बढ्दो प्रयोग र व्यस्त दैनिकीले चाडपर्व मनाउने तौरतरिकामा समेत प्रभाव पारेका छन् ।

यद्यपि दसैँले पुरानो पुस्ताबाट नयाँ पुस्तामा संस्कृति, संस्कार र परम्परा हस्तान्तरण गर्ने अवसर दिँदै आएको छ । मान्यजनबाट टीका तथा जमरा ग्रहण गर्ने, आशीर्वाद लिने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र सामूहिक रूपमा चाडपर्व मनाउने अभ्यासले पारिवारिक तथा सामाजिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिन मद्दत गर्छ ।

गाउँघरका यस्ता परम्परा केवल विगतका सम्झना मात्र होइनन्, समाजको पहिचान र सांस्कृतिक सम्पदाका आधार पनि हुन् । नयाँ पुस्तालाई यिनको महत्व बुझाउन सके दसैँको मौलिकता जोगाउन सहज हुने देखिन्छ ।

दसैँ  : फर्किने बाटो, जोडिने सम्बन्ध

दसैँको वास्तविक रौनक घरमा झिलिमिली बत्ती बाल्नु, नयाँ लुगा लगाउनु वा मीठोमसिनो खानुमा मात्र सीमित छैन । यसको गहिरो अर्थ टाढिएका आफन्तसँग पुनर्मिलन हुनु, मान्यजनको आशीर्वाद लिनु, पुराना सम्बन्धलाई नवीकरण गर्नु र समुदायमा सद्भाव कायम राख्नुमा पनि छ ।

वर्षभरि कामको सिलसिलामा टाढिएका परिवारका सदस्य दसैँमा घर फर्किंदा गाउँका आँगन फेरि भरिभराउ हुन्छन् । परिवारका ज्येष्ठ सदस्यका लागि छोराछोरी तथा नातिनातिनासँग समय बिताउने अवसर मिल्छ भने नयाँ पुस्ताले गाउँको परिवेश, पारिवारिक इतिहास र परम्परासँग नजिकिने मौका पाउँछ ।

यही आत्मीयता, सांस्कृतिक निरन्तरता र सामाजिक सद्भावले भोजपुरका गाउँबस्तीमा दसैँको रौनक थपेको छ । बदलिँदो समयसँगै पर्व मनाउने शैली परिवर्तन भए पनि परिवारसँग भेटघाट गर्ने, सुखदुःख बाँड्ने र आफ्ना जरा सम्झिने चाहना भने उस्तै छ । त्यसैले दसैँ भोजपुरका गाउँघरका लागि केवल वार्षिक पर्व होइन, सम्बन्ध जोड्ने र संस्कृतिलाई जीवन्त राख्ने साझा उत्सवका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ ।